Vibe Coding mở ra cơ hội mới cho người khiếm thị

(Sóng trẻ) - “Vibe Coding” - xu hướng lập trình bằng ngôn ngữ tự nhiên đang mở ra cơ hội mới cho người khiếm thị trong thời đại AI. Nhờ công nghệ này, họ có thể biến ý tưởng thành mã nguồn mà không cần thành thạo cú pháp, từ đó tiếp cận nghề nghiệp số dễ dàng hơn.

Trong năm 2025, cụm từ “Vibe Coding” được Collins Dictionary bình chọn là “Từ của năm”, đánh dấu một bước ngoặt trong cách con người tương tác với công nghệ. Đây là công nghệ cho phép lập trình bằng ngôn ngữ tự nhiên, để AI diễn giải ý tưởng thành mã nguồn, giúp giảm đáng kể rào cản kỹ thuật. Sự đổi mới này giúp giảm đáng kể rào cản kỹ thuật, mở ra hướng đi mới cho những người từng gặp khó khăn trong việc tiếp cận lập trình, đặc biệt đối với người khiếm thị.

Từ lâu, lập trình vẫn là lĩnh vực đầy thách thức với người khiếm thị. Họ có khả năng tư duy logic sắc bén, nhưng việc nghe trình đọc màn hình chạy qua hàng nghìn ký tự cú pháp khiến việc học và làm việc trở nên mệt mỏi. Một lỗi thiếu dấu ngoặc nhỏ cũng có thể khiến toàn bộ chương trình ngừng hoạt động, buộc người lập trình phải dành hàng giờ để lần theo từng dòng code. Đây là rào cản lớn đối với những người vốn phải phụ thuộc hoàn toàn vào giọng đọc của máy tính.

Sự xuất hiện của Vibe Coding mở ra cánh cửa mới. Những nền tảng như GitHub Copilot, Replit, Codeium hay Cocoding.ai cho phép người dùng mô tả ý tưởng bằng văn bản hoặc giọng nói, để AI tự động sinh mã nguồn. Sự hỗ trợ này không chỉ rút ngắn thời gian lập trình mà còn giúp người khiếm thị tự tin hơn khi tham gia các dự án công nghệ.

Theo báo cáo tại Hội thi Tin học toàn quốc dành cho người khiếm thị lần thứ III, năm 2025 có hơn 20.000 người khiếm thị trên cả nước tiếp cận công nghệ ở mức thành thạo. Bà Đinh Việt Anh, Phó Chủ tịch Hội Người mù Việt Nam cho biết, nhiều người trong số đó đã sử dụng công nghệ để nâng cao năng lực nghề nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ massage, xoa bóp, tẩm quất để tự xây dựng website quản lý khách hàng, tối ưu hóa quy trình và giảm chi phí vận hành. Đây là ví dụ điển hình cho việc công nghệ, nếu được thiết kế phù hợp, có thể trở thành công cụ trao quyền hiệu quả.

Tuy nhiên, thách thức vẫn còn lớn. Việt Nam hiện có khoảng 2 triệu người khiếm thị, nhưng chỉ khoảng 23,5% có việc làm ổn định. Vì vậy, bên cạnh việc phát triển công nghệ, cần có chiến lược hỗ trợ dài hạn: đào tạo, cung cấp thiết bị tiếp cận, và tạo cơ hội bình đẳng trong tuyển dụng.

Trong một cuộc trò chuyện gần đây, chúng tôi có dịp trao đổi với anh Đặng Mạnh Cường, Trưởng bộ phận Công nghệ Trợ giúp tại Trung tâm Sao Mai để làm rõ quan điểm của anh về việc áp dụng AI trong lập trình hỗ trợ người khiếm thị. Anh Cường cho biết, bản thân không muốn phụ thuộc quá nhiều vào AI và hiện tại cũng chưa có điều kiện hay thời gian để tìm hiểu sâu về lĩnh vực này.

Quan điểm của anh phản ánh một thực tế quan trọng: AI mang lại lợi ích lớn, nhưng chất lượng sản phẩm cần được con người kiểm soát. Nếu mã nguồn do AI tạo ra không liền mạch, người khiếm thị sẽ gặp khó khăn khi chỉnh sửa hoặc mở rộng tính năng.

Các chuyên gia khuyến nghị, Vibe Coding cần được đưa vào giáo trình đào tạo người khiếm thị một cách định hướng. Những tổ chức như Htecom, Vietnet ICT hay các chương trình như Hour of Code đã và đang triển khai các khóa học kết hợp giữa kiến thức nền tảng lập trình, kỹ năng đánh giá mã nguồn và quản lý dự án.

Trên thực tế, nhiều người khiếm thị trẻ tại Việt Nam đã bắt đầu thử nghiệm Vibe Coding trong các dự án cá nhân: xây dựng website, làm ứng dụng ghi chép, hệ thống quản lý khách hàng cho các cơ sở dịch vụ. Họ nhận thấy AI giúp rút ngắn thời gian phát triển, nhưng để sản phẩm ổn định và chuyên nghiệp, họ vẫn cần kiểm tra lại từng tính năng, đặc biệt là các phần liên quan đến bảo mật và hiệu suất. Vì vậy, AI nên đóng vai trò hỗ trợ tăng tốc, chứ không thay thế toàn bộ quy trình lập trình.

Để Vibe Coding thực sự hữu ích, cần sự chung tay của nhiều bên. Các tổ chức hỗ trợ người khiếm thị nên phát triển tài liệu dễ tiếp cận, mở khóa học thực hành và giúp học viên tiếp cận công nghệ mới. Doanh nghiệp cần đánh giá người khiếm thị dựa trên năng lực và hiệu quả làm việc, không dựa vào khuyết tật.

Người khiếm thị cũng cần chủ động học và kiểm soát công nghệ, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào AI. Về lâu dài, nên tích hợp Vibe Coding vào đào tạo nghề, hỗ trợ thiết bị tiếp cận và xây dựng quy trình kiểm định sản phẩm AI để bảo đảm tính bền vững.

Nếu được triển khai đúng hướng, Vibe Coding có thể trở thành chìa khóa giúp người khiếm thị bước vào thị trường lao động số với tâm thế tự tin hơn, chủ động hơn và bình đẳng hơn. Công nghệ không chỉ thay đổi cách làm việc, mà còn mở ra cơ hội mới để họ khẳng định giá trị của mình trong xã hội. Đây không chỉ là câu chuyện về lập trình, mà là câu chuyện về quyền được tiếp cận, được lựa chọn và được phát triển, những điều mà bất kỳ ai cũng xứng đáng được hưởng.