Vì sao giới trẻ 'nghiện' video ngắn?

(Sóng trẻ) - Trong thời đại số, video ngắn trở thành “món ăn tinh thần” quen thuộc của giới trẻ. Chỉ vài giây với hình ảnh sống động, âm thanh bắt tai đủ để giữ chân người xem. Thế nhưng đằng sau sự giải trí tưởng chừng vô hại ấy là thực tế trái ngược.

Vòng lặp không hồi kết của những cú vuốt chạm

Đồng hồ điểm 23 giờ. Giữa không gian yên tĩnh của căn phòng trọ, ánh sáng xanh từ chiếc điện thoại vẫn hắt lên khuôn mặt của một bạn trẻ đang miệt mài vuốt màn hình. Những đoạn clip ngắn với âm thanh bắt tai và nội dung dồn dập khiến thời gian như bị bẻ cong. Một tiếng, rồi hai tiếng trôi qua, giấc ngủ cứ thế bị đẩy lùi về phía rạng sáng.

Theo báo cáo mới nhất từ DemandSage (nền tảng phân tích dữ liệu và báo cáo thị trường kỹ thuật số) vào đầu năm 2026, video ngắn hiện chiếm tới 82% lượng truy cập Internet toàn cầu. Đáng chú ý, người dùng hiện dành trung bình khoảng 100 phút mỗi ngày chỉ để xem các nội dung ở định dạng này.

Nghịch lý ở chỗ, hầu hết người dùng đều nhận thức rõ việc sa đà vào thế giới ảo sẽ gây xao nhãng, mệt mỏi và trì hoãn kế hoạch, nhưng để đặt điện thoại xuống lại không hề dễ dàng. Hoàng Dũng (20 tuổi, sinh viên năm hai tại Hà Nội) cho biết thói quen này gần như lặp lại mỗi tối. “Mỗi ngày mình dành từ 3-4 tiếng để lướt xem các video ngắn. Đêm nào mình cũng tự nhủ xem thêm vài clip rồi đi ngủ, nhưng cứ bị cuốn theo những nội dung mới, đến khi nhìn lại thì đã sang ngày hôm sau", Dũng chia sẻ.

"Bẫy" thuật toán và áp lực bắt kịp xu hướng

TS. Vũ Thị Ngọc Thùy, giảng viên tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho biết tình trạng sinh viên xao nhãng trong lớp học diễn ra khá thường xuyên. Qua quan sát và trò chuyện, cô chia sẻ: “Nhiều sinh viên tâm sự với tôi rằng các em lướt điện thoại không dừng được là do cảm giác tò mò không biết video sau có gì. Chính sự bất định này khiến các em cứ vuốt mãi với hy vọng clip kế tiếp sẽ thú vị hơn, dẫn đến việc tiêu tốn thời gian một cách vô thức”.

Thực tế, AI của các nền tảng video ngắn học hành vi người dùng cực nhanh để tạo ra một trang "Dành cho bạn" (For Your Page) hoàn hảo. Một báo cáo về tác động của video ngắn đến khả năng tập trung trên ResearchGate (mạng xã hội và cơ sở dữ liệu dành cho các nhà khoa học) vào năm 2025 chỉ ra rằng, thuật toán này hoạt động giống như một trò chơi "mở quà bất ngờ". Bạn không bao giờ biết clip tiếp theo là gì, nhưng chính sự tò mò và kỳ vọng đó đã tạo ra một vòng lặp gây nghiện trong não bộ. 

Cứ mỗi 15 giây, não bộ lại được nạp một liều Dopamine (hormone hạnh phúc) khiến bạn cảm thấy hưng phấn tức thì, lâu dần hình thành hội chứng "TikTok Brain". Khi não bộ đã bị huấn luyện để chỉ hưởng thụ những thứ nhanh và ngắn, khả năng tập trung sâu của chúng ta sẽ bị bào mòn.

Vượt ra ngoài những phản xạ sinh học, sự ám ảnh này còn được nuôi dưỡng bởi hội chứng FOMO (Fear of Missing Out). Theo nghiên cứu về tâm lý hành vi trên tạp chí khoa học truy cập mở MDPI (2025), việc lướt video ngắn liên tục thực chất là nỗ lực để cập nhật xu hướng và duy trì cảm giác “thuộc về”.

Khi dứt khỏi màn hình, người trẻ thường đối diện với sự trống rỗng và nỗi sợ bị tụt hậu vì không nắm bắt được xu hướng giữa các cuộc trò chuyện. Hiểu rõ "ma lực" này chính là bước đầu để chúng ta giành lại quyền làm chủ thời gian và sự tập trung của chính mình trước khi công nghệ biến con người thành những người vô thức chạy theo nó.