Sống bên dòng sông không mùi nước

(Sóng trẻ) - Một buổi chiều tháng 10, đứng trên bờ sông Nhuệ, cảm giác đầu tiên không phải gió mát, cũng chẳng phải sự thư thái. Trái lại, đó là một thứ mùi khó chịu, hôi thối quẩn quanh nơi cuống họng. Rác chất thành đống, nước đen đặc, không thấy được màu tự nhiên của nước. Vậy mà, vẫn có hàng trăm người ngày ngày sống cùng con sông này - một dòng sông mà chính họ gọi là “không còn mùi nước”.

Ký ức trong xanh giờ đã lùi xa

Trong căn nhà nhỏ sát mép sông, chỉ cách bờ đôi ba bước chân, cuộc đời ông Nguyễn Xuân Thắng (64 tuổi) như một cuốn phim cũ in hằn theo từng nhịp chảy của con sông. Mấy chục năm qua, ông cùng gia đình đã chứng kiến dòng sông thay đổi từng ngày. Chỉ cần nhắc đến, những ký ức xa xưa bỗng ùa. Giọng kể chậm rãi, đều đều, nghe như lời tự sự vọng ra từ quá khứ:

“Hồi xưa con sông này sạch, bà con còn lấy nước tưới rau được, chiều đến gió thổi từ sông lên mát lắm, tôi còn ra ngồi hóng mát ở đó”.

Nói đến đây, ông ngừng lại, như chững lại trước dòng ký ức về con sông từng trong xanh. “Bây giờ thì hết cả rồi thì rác um tùm, mùi lắm.” – câu nói ngắn nhưng chát chúa, đọng lại sự nghẹn ngào. 

Cái mùi hôi ấy không chỉ ám vào không khí, mà nó đã thấm sâu vào từng sinh hoạt thường nhật của gia đình ông. Ông cho biết, đóng cửa thì ngột ngạt, mở ra thì mùi . Sợ nhất là những ngày mưa lớn, nước dâng lên ngập vào nhà, khiến mùi lại càng nồng nặc hơn. Nước dùng sinh hoạt hằng ngày là giếng khoan nhưng thi thoảng vẫn có mùi lạ do nguồn nước ngầm cũng bị ảnh hưởng bởi dòng sông ô nhiễm lâu ngày. 

Những ký ức trong xanh một thời bỗng trở nên xa lắc. Con sông Nhuệ từng là niềm tự hào, là hơi thở mát lành nuôi dưỡng bao thế hệ người dân nơi đây. Thế nhưng, giờ đây, trước mắt ông và những người dân sống ven sông, chỉ còn lại một “vết thương hở” giữa lòng Thủ đô. Dòng nước đen kịt, nặng trĩu phù sa ô nhiễm, bốc mùi khó chịu. Nó không chỉ làm cho bầu không khí trở nên ngột ngạt, mà còn khiến ký ức trong xanh ngày nào bỗng trở thành nỗi xót xa chảy mãi trong lòng.

Vẫn phải sống dù không muốn hít thở

Không phải ai cũng gắn bó lâu dài với mảnh đất này như ông Thắng, phường Phú Diễn những năm gần đây đã thu hút nhiều lao động nhập cư, sinh viên từ khắp nơi đổ về. Họ chọn nơi đây bởi mức giá thuê nhà mềm hơn so với các khu vực khác trong thành phố. Nhưng đằng sau sự “dễ thở” về kinh tế ấy là cái giá không hề nhỏ mà họ phải trả mỗi ngày - một môi trường ngột ngạt và đầy hệ lụy.

Chị Đặng Thị Trinh là nhân viên văn phòng, đã thuê trọ bên bờ sông Nhuệ gần một năm nay, chia sẻ: “Cứ nắng hoặc mưa to, nhất là vào mùa hè, mùi hôi bốc lên lại càng nồng. Lúc đầu tôi nghĩ chỉ vài ngày là quen, nhưng sống lâu thì thấy mệt mỏi. Có những hôm đi làm về, người thì mệt vì trời nắng nóng mà còn ngửi thấy mùi ấy khiến tôi phát mệt. Biết vậy cũng phải chịu, vì tiền nhà ở đây rẻ, lại gần chỗ làm.”

Chị Trinh cho biết, để hạn chế mùi hôi, mỗi khi về nhà chị đều đóng kín cửa, bật quạt cho bay bớt mùi. “Bố mẹ ở quê nghe chuyện thì sốt ruột, khuyên tôi chuyển đi chỗ khác. Nhưng điều kiện kinh tế chưa cho phép. Đành chịu, ở tạm chờ khi nào có điều kiện thì đi.”

Thế nhưng, sự chịu đựng ấy không chỉ dừng lại ở cảm giác khó chịu nhất thời. Nó còn âm thầm ăn mòn vào sức khỏe, trở thành nỗi ám ảnh thường trực của người dân sống nơi đây. Ông Nguyễn Văn Phú, một hộ dân ở gần đó, không giấu nổi lo lắng: “Mấy năm nay, nhà tôi liên tục có người ốm, nhất là trẻ con trong nhà, ho, viêm mũi nên đi khám thường xuyên. Gia đình tôi biết do ô nhiễm nước mà ra chứ, nhưng còn đường nào khác đâu?”

Sống bên dòng sông Nhuệ, nhiều người đã cố gắng để làm quen, tự nhủ với lòng rằng sống lâu cũng quen, nhưng cũng là bất đắc dĩ, không ai thực sự cảm thấy thoải mái. Bởi mỗi khi nhìn ra cửa, thay vì thấy một dòng nước xanh mát, họ chỉ thấy một dòng sông đen ngòm, nặng trĩu với mùi hôi ám ảnh của rác và nước thải, một thực tại ám ảnh, cứ dai dẳng bám lấy đời sống của họ ngày này qua ngày khác.

Đi dọc đoạn sông mới thấy sự tương phản hiện ra rõ ràng: một bên là dòng nước đen nghịt, tỏa ra thứ mùi hôi nồng nặc khó tả; một bên là những khu dân cư đông đúc, những tòa chung cư cao tầng sáng đèn rực rỡ. Giữa sự phát triển chóng mặt của đô thị, dòng sông dường như bị lãng quên và thầm lặng biến mình thành bãi chứa cho đủ loại rác thải và nước xả từ cuộc sống hiện đại. 

Người dân nơi đây, có lẽ là những nhân chứng rõ nhất cho sự xuống cấp ấy. Họ không chỉ biết, mà còn cảm nhận sự ô nhiễm ấy bằng tất cả các giác quan, mỗi ngày. Họ ngửi mùi ấy mỗi ngày, chứng kiến nước đổi màu theo từng cơn mưa, thậm chí thuộc nằm lòng thời điểm nào mùi bốc lên nặng nhất. Họ cũng nhiều lần phản ánh về tình trạng sông ô nhiễm nhưng dường như vấn đề này trở thành một “căn bệnh mãn tính”, sau một thời gian nó lại trở về như cũ. Thế nhưng thay vì rời đi, họ chọn ở lại và tập cách quen dần. Bởi với nhiều người, rời đi đồng nghĩa tìm nhà trọ đắt hơn, đi làm xa hơn, hoặc đơn giản là không biết đi đâu khác.

Và rồi, cuộc sống vẫn cứ tiếp diễn, bất chấp tất cả. Dòng sông đã ô nhiễm, nhưng đời sống quanh nó thì không thể dừng lại. Những người đã gắn bó lâu năm với mảnh đất này vẫn giữ nguyên nếp sinh hoạt cũ, còn đối với những cư dân tạm bợ, họ mang theo sự thích nghi của kẻ tha phương. Dòng sông ô nhiễm, nhưng dòng đời với những gánh nặng cơm áo vẫn cứ thế lặng lẽ trôi, như một nhịp điệu buồn bã không dễ gì thay đổi.