Nhận diện những cơ hội và thách thức từ làn sóng AI trong trường học

(Sóng trẻ) - Trí tuệ nhân tạo đang lan tỏa mạnh mẽ trong học đường từ giảng dạy đến quản lý. Sự hiện diện của AI vừa mở ra kỳ vọng về mô hình giáo dục hiện đại, vừa đặt ra nhiều thách thức cho hệ thống giáo dục phổ thông.

Trong thực tế, việc ứng dụng AI trong giáo dục phổ thông đã bắt đầu được triển khai tại một số địa phương. Tại Hà Nội, 5 trường học gồm Mầm non B (quận Hoàn Kiếm), Tiểu học Lê Văn Tám, Phổ thông cơ sở Nguyễn Đình Chiểu (quận Hai Bà Trưng), Trung học cơ sở Chu Văn An (quận Long Biên) và Trung học phổ thông Phan Huy Chú (quận Đống Đa) đang thí điểm đưa trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy. Trong các lớp học này, bài giảng được số hóa tự động, cho phép học sinh có thể xem lại toàn bộ nội dung sau giờ học, qua đó hỗ trợ việc ôn tập và giúp những học sinh vắng mặt vẫn có thể tiếp cận kiến thức.

Từ những mô hình thí điểm này, nhiều trường phổ thông cũng đã bắt đầu đưa các nội dung liên quan đến AI vào hoạt động giảng dạy và học tập. Học sinh có cơ hội làm quen với các công cụ như trợ lý ảo, phần mềm hỗ trợ học tập hay các sản phẩm công nghệ đơn giản. Ở các cấp học cao hơn, việc tiếp cận không chỉ dừng lại ở trải nghiệm mà còn hướng đến hiểu nguyên lý vận hành và ứng dụng AI trong các dự án học tập.

Cùng với đó, AI cũng được kỳ vọng hỗ trợ giáo viên trong việc thiết kế bài giảng, cá nhân hóa nội dung học và theo dõi tiến trình của học sinh. Việc tích hợp công nghệ vào giảng dạy mở ra khả năng tối ưu hóa thời gian, nâng cao hiệu quả truyền đạt và tạo ra môi trường học tập linh hoạt hơn.

AI và những thay đổi trong phương thức dạy và học

Ở góc nhìn chuyên gia, nhiều ý kiến cho rằng việc đưa AI vào giáo dục là xu thế tất yếu song cần được tiếp cận một cách thận trọng. Nhà báo Nguyễn Khắc Văn nhận định, trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành định hướng trọng tâm của ngành giáo dục, trí tuệ nhân tạo không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận tri thức mà còn góp phần tái định hình phương thức dạy và học theo hướng linh hoạt và cá nhân hóa hơn.

Cụ thể, công nghệ này cho phép cá nhân hóa lộ trình học tập tối ưu, giúp mỗi học sinh có được một "trợ lý ảo" riêng biệt để bù đắp các lỗ hổng kiến thức, đồng thời giải phóng giáo viên khỏi những áp lực hành chính máy móc để tập trung vào các giá trị nhân văn và kỹ năng mềm. 

Tuy nhiên, quan điểm cốt lõi vẫn là đặt con người làm trung tâm; AI phải đóng vai trò công cụ hỗ trợ có kiểm soát, giúp người học rèn luyện tư duy phản biện và kỹ năng đặt vấn đề thay vì tạo ra sự phụ thuộc thụ động vào các thuật toán xử lý có sẵn.

Ông nhấn mạnh, việc ứng dụng AI trong giáo dục không nên chỉ dừng lại ở yếu tố công nghệ, mà cần được nhìn nhận theo hướng lâu dài, nhân văn và phù hợp với thực tiễn, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống giáo dục.

Thách thức trong triển khai và bài toán thích ứng

Tuy nhiên, việc triển khai AI trong trường học không diễn ra đồng đều. Một số cơ sở giáo dục còn gặp hạn chế về hạ tầng công nghệ, thiết bị và nguồn học liệu phù hợp. Bên cạnh đó, năng lực ứng dụng công nghệ của đội ngũ giáo viên cũng là yếu tố quyết định đến hiệu quả triển khai. Không ít giáo viên vẫn đang trong quá trình tự học, thích nghi với những công cụ mới, dẫn đến sự “lệch pha” giữa yêu cầu đổi mới và khả năng đáp ứng thực tế.

Khoảng cách giữa các khu vực cũng là vấn đề đáng chú ý. Trong khi một số trường có điều kiện tiếp cận công nghệ sớm, nhiều nơi khác vẫn gặp khó khăn trong việc đảm bảo điều kiện tối thiểu để triển khai. Điều này đặt ra câu hỏi về tính công bằng trong cơ hội tiếp cận AI của học sinh.

Ngoài ra, việc sử dụng AI trong học tập cũng kéo theo những băn khoăn về nguy cơ phụ thuộc công nghệ. Nếu không được định hướng đúng cách, học sinh có thể hình thành thói quen dựa dẫm vào công cụ hỗ trợ, ảnh hưởng đến khả năng tư duy độc lập và sáng tạo. Vấn đề đạo đức trong sử dụng AI, như bảo mật dữ liệu hay sử dụng thông tin một cách có trách nhiệm, cũng cần được chú trọng ngay từ sớm.

Trước làn sóng công nghệ đang len lỏi vào giáo dục, việc đưa AI vào trường học không chỉ là câu chuyện trang bị công cụ, mà còn là quá trình thích nghi toàn diện của cả hệ thống. Từ hạ tầng, chương trình giảng dạy đến năng lực của giáo viên và ý thức của học sinh, tất cả đều cần được chuẩn bị đồng bộ.

AI có thể mở ra nhiều cơ hội cho giáo dục phổ thông, nhưng để tận dụng hiệu quả, nhà trường cần trả lời được một câu hỏi quan trọng: liệu chúng ta đã thực sự sẵn sàng cho sự thay đổi này hay chưa?