Thế nhưng, khi giá trị truyền thống giao thoa với guồng quay hiện đại, Trung thu cũng có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Theo thời gian, những giá trị “mộc mạc, chân thành” khi xưa dường như đang dần thay đổi.

Trung thu ngày nay không chỉ còn là một nét văn hóa, mà đã trở thành một "mùa vụ" kinh tế đầy hấp dẫn. Nó trở thành một thị trường đúng nghĩa, nơi cung và cầu gặp nhau trong một “mùa vụ” ngắn ngủi. Các quầy bánh, gian hàng lồng đèn, đồ chơi điện tử mọc lên dày đặc trên phố phường. Người bán thì đua nhau nâng cấp sản phẩm, coi đây là “thời điểm vàng” để chạy đua doanh thu. Người mua thì chen chân trong vô vàn lựa chọn, mua không chỉ để thưởng thức, mà còn để biếu tặng, để khẳng định vị thế. Trung thu vì thế không chỉ còn là Tết của trăng rằm, mà là tấm gương phản chiếu sức nóng của đời sống kinh tế – xã hội.

Bánh Trung thu: Từ biểu tượng lễ hội đến "mùa vụ tỷ đô"

Trung thu nơi phố thị hôm nay không chỉ gắn với tiếng cười trẻ thơ bên chiếc đèn ông sao, mà còn là sắc đỏ của một thị trường bánh Trung thu khổng lồ. Theo báo cáo Metric (2024–2025), tổng doanh số bánh Trung thu trên các sàn thương mại điện tử từ 1/6/2024 đến 31/7/2025 đạt gần 144 tỷ đồng, với hơn 2,4 triệu sản phẩm được bán ra từ hơn 1.300 gian hàng.

Trong giai đoạn cao điểm Trung thu 2024, thị trường chứng kiến mức tăng trưởng đột biến: doanh số từ hơn 10 tỷ đồng vào tháng 7/2024 đã vọt lên 42 tỷ đồng trong tháng 8 và đạt đỉnh gần 50 tỷ đồng vào tháng 9/2024, đúng mùa rằm. Sau đó, mức tiêu thụ hạ nhiệt, chỉ dao động quanh 1–3 tỷ/tháng, trước khi bắt đầu nhích lên trở lại vào mùa Trung thu 2025.

Về nền tảng, TikTok Shop chiếm ưu thế với doanh số 88,6 tỷ đồng, kế đến là Shopee (50,3 tỷ đồng), Lazada (4,5 tỷ đồng), và Tiki (648,3 triệu đồng). Điều này phản ánh sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng: người trẻ không chỉ tìm mua bánh trực tiếp tại siêu thị hay quầy truyền thống, mà còn săn ưu đãi, đặt quà biếu và bánh handmade ngay trên các sàn thương mại điện tử.

Song song, khảo sát Nielsen ghi nhận đến 64% người tiêu dùng hiện quan tâm yếu tố “thực phẩm lành mạnh”, ít đường, nguyên liệu rõ nguồn gốc,  yếu tố lý giải cho sự lên ngôi của bánh handmade và “healthy” trong bức tranh thị trường đa phân khúc.

Những mùa trăng của thập niên trước, quầy bánh chỉ xoay quanh vài hương vị truyền thống như thập cẩm, đậu xanh, trứng muối. Người dân thường xếp hàng tại các cửa tiệm lớn, mua đôi ba chiếc về thắp hương, chia ngọt sẻ bùi. Nay, bức tranh thị trường đã mở rộng thành nhiều tầng nấc. Ở phân khúc phổ thông, bánh có giá 45.000–150.000 đồng/chiếc vẫn hiện diện ở chợ, siêu thị. Song song đó là dòng handmade, “healthy” ưa nguyên liệu tự nhiên, ít đường, thu hút giới trẻ đô thị với mức 80.000–250.000 đồng.

Phân khúc cao cấp chứng kiến cuộc đua quà biếu xa xỉ: hộp bánh gắn kèm trà, rượu, bao bì mạ vàng có giá từ 1,2 đến 2,9 triệu đồng. Còn ở “gian hàng số”, thương mại điện tử lại mở lối riêng: nhóm bánh 100.000–200.000 đồng/chiếc là bestseller trên các sàn, phản ánh rõ sự dịch chuyển mạnh mẽ của thói quen tiêu dùng sang môi trường trực tuyến.

Thế nhưng, phía sau gam màu rực rỡ ấy vẫn có mảng tối. Trên chợ mạng và vỉa hè đô thị, những chiếc bánh không nhãn phụ tiếng Việt, giá chỉ 2.000–5.000 đồng/chiếc, hạn dùng kéo dài, được bán tràn lan. Thống kê 2024 cho thấy lực lượng quản lý thị trường liên tục phát hiện các vụ vi phạm lớn: tại Hà Nội, Đội Quản lý thị trường số 5 đã tiêu hủy gần 5.000 chiếc bánh trung thu nhập lậu, trong đó có lô 2.496 chiếc ở Trần Khát Chân và 900 chiếc tại Tây Kết (Hai Bà Trưng); riêng tại làng La Phù (Hoài Đức) còn bị phát hiện hơn 11.000 chiếc bánh không rõ nguồn gốc; một vụ khác ở Bạch Đằng thu giữ 960 chiếc Lava Custard nhập ngoại không chứng từ. Ở Đà Nẵng, cơ quan QLTT tạm giữ hơn 1.800 chiếc bánh nhập lậu tại đường Kỳ Đồng (Thanh Khê). Tại Hưng Yên, Đội Quản lý thị trường số 5 cũng phải tiêu hủy 2.760 chiếc bánh vi phạm. Những con số này là lời cảnh báo rõ ràng về rủi ro an toàn thực phẩm.

Đồ chơi Trung thu: truyền thống đối đầu “hiện đại bùng nổ”

Phố Hàng Mã cuối tháng Tám vẫn rực rỡ sắc màu di sản: đèn ông sao, trống giấy bồi, mặt nạ dân gian. Năm 2024, nhiều báo ghi nhận 60–70% gian hàng nơi đây vẫn còn bày bán đồ chơi truyền thống. Bước sang mùa Trung thu năm nay, thị trường khởi động sớm hơn, với những mẫu mã cổ điển được cách tân và thậm chí trở thành “trend”: đèn LED Labubu, robot nhảy, búp bê nhạc… thu hút không ít phụ huynh và trẻ nhỏ.

Ở các làng nghề như Ông Hảo (Hưng Yên) hay Báo Đáp (Nam Định), không khí vẫn nhộn nhịp: từng gia đình bận rộn tráng đèn, phơi mặt nạ, chuẩn bị hàng trăm nghìn sản phẩm. Song bên kia quầy, những chiếc đèn nhựa hiện đại – nhanh gọn, bắt mắt – đang áp đảo về sức mua, dù thiếu hẳn vị trăng xưa, thiếu câu chuyện truyền đời.

So sánh nhanh cho thấy: đồ chơi truyền thống như đèn ông sao, trống giấy bồi, mặt nạ giấy có giá khoảng 30.000 đồng; đồ chơi hiện đại bằng nhựa hoặc gắn nhạc phát sáng thường từ 70.000 đồng; còn nhóm hàng nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc, có giá trung bình 50.000 đồng nhưng đã chiếm hơn 70% thị phần tại phố Hàng Mã.

Ở nông thôn, Trung thu vẫn giữ được nhịp điệu xưa: trẻ nhỏ rước đèn dưới ánh trăng, trống giấy bồi ngân vang, người lớn phá cỗ bên sân đình. Trái lại, ở thành phố, ánh sáng nhiều khi đến từ đèn điện tử, sân khấu nhạc sôi động, những màn múa lân được “book” từ trước cả tháng. Hai gam màu đối lập ấy, ký ức trầm chậm nơi làng quê và nhịp sống nhanh gọn của đô thị, cả hai đang cùng dệt nên bức tranh Trung thu hôm nay, vừa nhộn nhịp, vừa nhiều hoài niệm.