Graffiti – Khi đường phố trở thành phòng triển lãm nghệ thuật

(Sóng trẻ) - Trên từng bức tường, con phố như bừng lên sắc màu sống động. Graffiti không còn chỉ là “vẽ trên tường”, mà trở thành nơi người trẻ thể hiện cá tính, sáng tạo và kể câu chuyện của riêng họ - biến những con đường thành một phòng triển lãm mở giữa lòng thành phố. 

Graffiti có nguyên gốc từ tiếng La-tin Graffito với hàm nghĩa: viết hoặc vẽ. Vẽ graffiti là một trong những đặc trưng tiêu biểu của văn hóa hip hop. Hiphop là một loại hình văn hóa xuất phát từ những khu lao động nghèo ở Mỹ, nơi những người dân thường phân định chủ quyền làm ăn bằng cách vẽ tên mình lên những bức tường để đánh mốc địa giới.

Những cái tên này được vẽ ra trên những bức tường, nhà ga tàu điện ngầm và dần phát triển. Từ dạng vẽ “mộc”, graffiti được vẽ theo kiểu 3D, đánh bóng với những nét họa tiết sáng tạo mang tính đột phá mạnh. Và từ những khu ổ chuột, những nhà ga ngầm, graffiti dần trở thành một loại hình nghệ thuật đường phố mang tính toàn cầu.

Nghệ thuật Graffiti gắn liền với những hình ảnh, văn bản hoặc hình minh họa được vẽ trên tường, các mặt của tòa nhà hay các tàu điện. Tuy nhiên, loại hình nghệ thuật này là chủ đề gây tranh cãi giữa các hội đồng địa phương và chủ sở hữu tài sản. Họ cho rằng đây là một hình thức phá hoại hơn là biểu hiện vẻ đẹp nghệ thuật.

Dù đã hiện diện trong đời sống đô thị Việt Nam hơn hai thập kỷ, graffiti vẫn là loại hình nghệ thuật gây nhiều tranh cãi. Trong bối cảnh đó, hành trình theo đuổi graffiti của người trẻ không chỉ gắn với đam mê sáng tạo mà còn đi kèm nỗ lực vượt qua những định kiến xã hội. Nhiều bạn trẻ cho biết, họ vẫn thường xuyên phải đối mặt với ánh nhìn nghi ngại khi mang theo bình sơn, bảng phác thảo hay dừng lại trước một mảng tường cũ để tìm ý tưởng. Việc graffiti bị gắn với hình ảnh “vẽ bậy”, “phá hoại tài sản” khiến không ít bạn bị hiểu lầm, thậm chí bị ngăn cản ngay trong quá trình tập luyện.

Trước những rào cản ấy, cộng đồng trẻ yêu graffiti đang chủ động tìm kiếm những không gian sáng tạo lành mạnh và hợp pháp. Nhiều bạn trẻ lựa chọn vẽ tại những bức tường cộng đồng, khu vực được cấp phép hoặc không gian sáng tạo mở, qua đó tránh xung đột với người dân và chính quyền địa phương. Việc dịch chuyển từ hoạt động tự phát sang môi trường quy củ hơn đã giúp graffiti dần được nhìn nhận như một thực hành nghệ thuật có cấu trúc, thay vì hành động phá hoại như góc nhìn truyền thống.

Duy Khánh (21 tuổi, Hà Nội) một bạn trẻ yêu thích bộ môn graffiti bộc bạch: “Em biết đến graffiti thông qua một nhóm bạn chơi cùng, mới đầu chúng em chỉ có thể rong ruổi “vẽ bậy” trên các tuyến đường. Nhưng dần dần khi có những người họ cũng thực sự yêu thích nghệ thuật Graffiti họ đã thuê chúng em để về vẽ, lúc này em mới cảm thấy đam mê của mình thực sự có thể mở ra nhiều định hướng tương lai”.

Sự kiên trì của giới trẻ cũng góp phần tạo ra chuyển biến trong cách graffiti được tiếp nhận trong đô thị. Tại một số khu vực ở Hà Nội như Phúc Tân, Trần Nhật Duật, Yên Phụ hay những tuyến phố ven sông, các bức tranh tường quy mô lớn bắt đầu xuất hiện với bố cục rõ ràng, kỹ thuật phun sơn tinh tế và thông điệp thẩm mỹ nhất quán. Không ít dự án còn thu hút sự tham gia của các nghệ sĩ trẻ, từ đó tạo nên những “phòng triển lãm mở” giữa không gian công cộng. Những thay đổi này cho thấy graffiti, khi được đặt đúng ngữ cảnh và xuất phát từ nền tảng kỹ thuật bài bản, hoàn toàn có thể đóng góp vào việc nâng cao trải nghiệm thị giác của cộng đồng.

Ở góc độ xã hội học, hành trình vượt định kiến của người trẻ gắn với nhu cầu khẳng định bản sắc cá nhân và tìm kiếm tiếng nói trong không gian công cộng. Graffiti mang đến cho họ cơ hội được thể hiện cảm xúc, quan điểm và dấu ấn thẩm mỹ trong một môi trường ít gò bó hơn so với nghệ thuật truyền thống. Chính tinh thần “tự do biểu đạt” ấy trở thành động lực để thế hệ trẻ bền bỉ theo đuổi bộ môn này bất chấp những rào cản chưa hoàn toàn được tháo gỡ.

Nhờ nỗ lực của cộng đồng trẻ và sự cởi mở dần lên trong nhận thức xã hội, graffiti đang được nhìn nhận lại như một loại hình sáng tạo có giá trị văn hoá - thị giác, góp phần làm phong phú diện mạo đô thị. Và hành trình vượt định kiến của người trẻ không chỉ khẳng định vai trò chủ thể sáng tạo của họ, mà còn mở ra cơ hội để graffiti từng bước tìm được vị trí xứng đáng trong bức tranh nghệ thuật đương đại Việt Nam.