Giữ sự tỉnh táo giữa dòng dư luận

(Sóng trẻ) - Trong kỷ nguyên số, giữa 'biển" thông tin nhiễu loạn, mỗi cá nhân cần xây dựng bản lĩnh tiếp nhận dựa trên tư duy phân tích và thái độ khách quan trước mọi biến cố, thay vì cuốn theo cảm xúc.

Tách biệt bề nổi để chạm đến vấn đề bản chất

Sai lầm lớn nhất khiến đám đông dễ bị dẫn dắt là thói quen chỉ nhìn vào sự kiện - những gì mắt thấy tai nghe ngay tức thì. Sự kiện thường mang tính kích thích cảm giác: một vụ bắt bớ, một tai nạn thảm khốc, một con số lãng phí nghìn tỷ. 

Luận điệu xuyên tạc thường bám rất sát vào các sự kiện này để thêu dệt, đẩy cảm xúc người đọc lên cao trào nhằm làm mờ đi bản chất thực sự của sự việc. Nhà báo Trần Đình Thảo - nguyên là Phó Trưởng ban Biên tập Tin trong nước TTXVN, với kinh nghiệm nhiều năm làm tin thời sự, đã chỉ ra một ranh giới quan trọng: “Thời sự luôn tồn tại hai mảng song hành: một là những sự kiện vừa mới xảy ra tức thì, hai là những vấn đề nảy sinh từ chính các sự kiện đó”. 

Theo Nhà báo Trần Đình Thảo, sự kiện có thể qua đi nhanh chóng, nhưng những vấn đề được đặt ra mới là thứ mang giá trị lâu dài. Sự tỉnh táo của độc giả bắt đầu từ chính việc dừng lại một nhịp để bóc tách: Sự kiện này đang kể về cái gì và vấn đề đằng sau nó là gì?

Ví dụ, khi dư luận xôn xao về một vụ án tham nhũng, sự kiện là việc khởi tố cá nhân. Nhưng vấn đề thực sự nằm ở kẽ hở quản lý và sự quyết tâm làm sạch bộ máy. Nếu người đọc chỉ sa đà vào các tình tiết lá cải về đời tư cá nhân hay những đồn đoán không căn cứ, họ sẽ dễ dàng trở thành công cụ cho các luồng dư luận thiên lệch. 

Để đối phó với điều này, quy tắc nghề nghiệp “Nhanh - Đúng - Trúng - Hay” được xem là “kim chỉ nam”  xác đáng cho cả người viết lẫn người đọc. 

Trong đó, hai yếu tố “Đúng” và “Trúng” đóng vai trò là bộ lọc kép. “Đúng” là sự chính xác khách quan, không thêm thắt, không suy diễn cảm tính. “Trúng” là sự phù hợp về thời điểm và mục tiêu xã hội. 

Nhà báo Trần Đình Thảo nhấn mạnh: “Trong thông tin, nhanh là cần thiết nhưng không bao giờ được phép nhanh hơn cái đúng. Quan trọng hơn cả là yếu tố trúng: trúng chỉ đạo và trúng thời cơ. Một thông tin chỉ thực sự có giá trị khi nó vừa chính xác, vừa xuất hiện đúng lúc để phục vụ lợi ích chung”.

Khi hiểu rằng thông tin cần phải “trúng” với lợi ích chung của cộng đồng, chúng ta sẽ biết cách khước từ những tin đồn độc hại, những thông tin vô bổ dù chúng có vẻ ngoài rất hấp dẫn hay mang danh nghĩa “sự thật chưa kể”.

Trách nhiệm và tư duy phản biện trong “thế giới phẳng”

Mỗi người dùng mạng xã hội đều vừa là người đọc, vừa có thể trở thành một kênh phát tán thông tin. Sự thiên lệch thường xảy ra khi chúng ta chỉ chọn đọc những gì phù hợp với định kiến sẵn có của mình và dễ dàng chấp nhận các luận điệu xuyên tạc nếu chúng nói đúng điều ta đang muốn nghe. 

Để vượt qua cái bẫy này, tư duy phản biện và thái độ khách quan là bắt buộc. Nhà báo Trần Đình Thảo khẳng định sức mạnh của báo chí nằm ở tin tức, và tin tức đó phải thể hiện được trình độ và năng lực tư duy. của người làm báo. 

Đối với công chúng tiếp nhận, tư duy đó thể hiện qua việc đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn độc lập, đặc biệt là các nguồn tin chính thống có sự kiểm chứng chặt chẽ. Đừng để bản thân bị cuốn vào những bài viết dàn trải, lan man, sử dụng quá nhiều từ ngữ kích động cảm xúc mà thiếu hụt dữ kiện thực tế.

Giữ sự tỉnh táo không có nghĩa là trở nên đa nghi thái quá, mà là rèn luyện thói quen kiểm chứng trước khi tin, cân nhắc trước khi chia sẻ. Sự tỉnh táo là một hành trình tự học hỏi không ngừng, để mỗi cá nhân có thể tự mình xây dựng một “hàng rào miễn dịch” trước những luồng thông tin tiêu cực, góp phần xây dựng một không gian mạng lành mạnh và văn minh hơn.