Dòng thiêng chảy qua ký ức làng Nam Dư

(Sóng trẻ) - Nằm bên bờ sông Hồng, đình Nam Dư Thượng (phường Hoàng Mai) từ lâu đã trở thành điểm tựa tinh thần của cư dân vùng ven sông. Không chỉ mang giá trị lịch sử và kiến trúc, nơi đây còn lưu giữ lễ rước nước (cấp thủy), một nghi lễ tiêu biểu gắn liền với đời sống nông nghiệp truyền thống.

Theo tư liệu, đình được dựng từ thế kỷ XVII, hiện còn lưu giữ thần phả chữ Hán cùng nhiều đạo sắc phong qua các triều đại, phản ánh bề dày lịch sử và tín ngưỡng của cộng đồng. Trải qua biến thiên thời gian, đình vẫn giữ được dáng dấp cổ kính với cổng trụ biểu quay hướng Đông, sân gạch rộng, cây đa cổ thụ và tòa đại bái ba gian hai chái nối hậu cung theo kiểu chuôi vồ. Phía trước là ao sen, giữa ao dựng Phương đình là không gian diễn ra nhiều sinh hoạt văn hóa trong dịp lễ hội.

Đầu thế kỷ XIX, khi tuyến đường nối Thúy Lĩnh với Mai Động hình thành, khu Nam Dư được tách thành Nam Dư Thượng và Nam Dư Hạ. Dù ranh giới hành chính có nhiều thay đổi, mối liên kết cộng đồng vẫn được duy trì bền chặt thông qua quan hệ thân tộc và tín ngưỡng chung.

Hằng năm, vào ngày 14 - 15 tháng Hai âm lịch, hội làng được tổ chức trang trọng, trong đó nổi bật là nghi lễ cấp thủy - rước nước từ sông Hồng về đình. Với cư dân nông nghiệp, nước không chỉ là nguồn sống mà còn mang ý nghĩa linh thiêng. Việc rước nước vì thế trở thành nghi lễ gửi gắm khát vọng về mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và cuộc sống ấm no.

Trước ngày hội, người dân trong làng đã tất bật chuẩn bị lễ vật, chỉnh trang không gian và luyện tập các nghi thức. Đến ngày chính hội, đoàn rước kiệu xuất phát từ đình, đi qua đình Thúy Lĩnh để làm lễ vọng trong sự đón tiếp trang nghiêm của dân làng sở tại, thể hiện sự gắn bó lâu đời giữa các cộng đồng cư dân trong khu vực.

Ra tới bến sông, đoàn rước xuống thuyền tiến ra giữa dòng. Tại đây, một bậc cao niên có uy tín sẽ thay mặt dân làng thực hiện nghi thức lấy nước, từng gáo nước được múc vào chóe, phủ vải điều đỏ - biểu tượng cho sự thanh khiết và thiêng liêng. Sau đó, đoàn thuyền quay về đình, nơi nghi lễ nhập thủy được cử hành trong không khí trang nghiêm, với lời cầu chúc cho một năm an lành, đủ đầy.

Không chỉ mang giá trị tín ngưỡng, đình Nam Dư Thượng còn là “địa chỉ đỏ” trong lịch sử địa phương. Năm 1945, nơi đây từng là điểm tập hợp lực lượng khởi nghĩa; trong các cuộc kháng chiến sau đó, đình tiếp tục là nơi mở lớp bình dân học vụ, hội họp và lan tỏa tinh thần yêu nước. Chính vì vậy, lễ hội hôm nay không chỉ là sinh hoạt văn hóa đầu xuân mà còn là dịp để các thế hệ tri ân tiền nhân, bồi đắp truyền thống “uống nước nhớ nguồn” và củng cố sự gắn kết cộng đồng.

Giữa nhịp sống hiện đại, lễ rước nước ở đình Nam Dư Thượng vẫn được gìn giữ như một dòng chảy văn hóa bền bỉ - nơi quá khứ và hiện tại hòa quyện, nuôi dưỡng bản sắc và tâm hồn của người dân vùng ven sông Hồng.